ภัยพิบัติเกิด ใครช่วยจ่าย? เจาะลึกประกันภัยแห่งชาติ สิทธิที่ประชาชนไม่ควรมองข้าม

เมื่อภัยพิบัติเกิดขึ้น สิ่งที่ประชาชนต้องเผชิญไม่ได้มีเพียงความเสียหายต่อบ้านเรือนและทรัพย์สิน แต่ยังรวมถึงภาระค่าใช้จ่ายในการฟื้นฟูชีวิตหลังน้ำลด ระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติจึงเป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญที่ช่วยแบ่งเบาความเดือดร้อน ลดภาระงบประมาณในการเยียวยา และสร้างหลักประกันให้ประชาชนสามารถกลับมาดำเนินชีวิตได้เร็วขึ้น

จากการสัมภาษณ์ นายอาภากร ปานเลิศ รองเลขาธิการด้านกำกับธุรกิจประกันภัย สำนักงานคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย (คปภ.) ในรายการช่วง “ทำไม” ได้อธิบายถึงหลักการทำงานของระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติ ซึ่งเริ่มมีผลตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคมที่ผ่านมา พร้อมชี้แจงขอบเขตความคุ้มครอง หลักเกณฑ์การจ่ายเงิน และวิธีใช้สิทธิของประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติ

1. จากการรอเงินเยียวยา สู่ระบบประกันภัยที่ช่วยให้ประชาชนเข้าถึงเงินได้เร็วขึ้น

หนึ่งในประเด็นสำคัญของระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติ คือ การลดขั้นตอนการขอรับเงินช่วยเหลือในกรณีที่เข้าเงื่อนไขความคุ้มครอง โดยเฉพาะความเสียหายจากน้ำท่วมที่ส่งผลกระทบต่อที่พักอาศัย

นายอาภากรเปิดเผยในการสัมภาษณ์ว่า มีการจ่ายเงินตามระบบดังกล่าวให้แก่ประชาชนในจังหวัดลำพูนแล้ว จำนวน 225 หลังคาเรือน โดยบ้านที่มีน้ำท่วมเข้าภายในและเข้าเงื่อนไข สามารถได้รับเงินช่วยเหลือเบื้องต้น 10,000 บาทต่อหลังคาเรือน ผ่านกระบวนการลงทะเบียนออนไลน์และส่งภาพถ่ายประกอบการเรียกร้องค่าสินไหมทดแทน ก่อนโอนเงินผ่านระบบพร้อมเพย์

จุดสำคัญอยู่ที่การลดภาระด้านเอกสารและระยะเวลารอคอย เพราะในสถานการณ์ภัยพิบัติ ประชาชนมักต้องเร่งจัดการปัญหาเฉพาะหน้า ทั้งการทำความสะอาดบ้าน ซ่อมแซมสิ่งที่เสียหาย และจัดหาสิ่งของจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิต

การได้รับเงินช่วยเหลือเบื้องต้นอย่างรวดเร็ว จึงอาจช่วยลดแรงกดดันทางการเงินในช่วงเวลาที่ครัวเรือนเปราะบางที่สุด

อย่างไรก็ตาม การจ่ายเงินไม่ได้หมายความว่าทุกกรณีจะได้รับสิทธิโดยอัตโนมัติ ผู้ประสบภัยต้องอยู่ภายใต้เงื่อนไขความคุ้มครอง รวมถึงพื้นที่ที่ได้รับการประกาศเป็นเขตภัยพิบัติหรือเขตสาธารณภัยตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

2. คุ้มครอง 3 ภัยหลัก บ้านเสียหายมีสิทธิได้รับเงินอย่างไร?

จากข้อมูลในการสัมภาษณ์ ระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติครอบคลุมภัยหลัก 3 ประเภท ได้แก่

• อุทกภัย: น้ำท่วมเข้าบ้าน รับเงินช่วยเหลือเบื้องต้น 10,000 บาทต่อหลังคาเรือน เมื่อเข้าเงื่อนไข
• วาตภัย: ลมพายุสร้างความเสียหาย เช่น หลังคาเปิดหรือได้รับความเสียหาย รับเงินช่วยเหลือเบื้องต้น 5,000 บาท เมื่อเข้าเงื่อนไข
• แผ่นดินไหว: บ้านได้รับความเสียหายจากแผ่นดินไหว รับเงินช่วยเหลือเบื้องต้น 5,000 บาท เมื่อเข้าเงื่อนไข
นอกจากเงินช่วยเหลือเบื้องต้นแล้ว หากความเสียหายมากกว่านั้น ผู้เอาประกันภัยยังสามารถยื่นเรียกร้องค่าสินไหมเพิ่มเติมตามความเสียหายจริง ภายใต้เงื่อนไขกรมธรรม์ โดยวงเงินความคุ้มครองรวมสำหรับที่พักอาศัยไม่เกิน 100,000 บาทต่อหลังคาเรือน

สิ่งที่ประชาชนควรทำความเข้าใจ คือ เงินช่วยเหลือเบื้องต้นกับค่าสินไหมตามความเสียหายจริงเป็นคนละส่วนของกระบวนการจ่ายเงิน ไม่ควรตีความว่าวงเงินช่วยเหลือเบื้องต้นจะได้รับเพิ่มเติมจากวงเงินสูงสุดโดยไม่มีเงื่อนไข เพราะการจ่ายจริงต้องเป็นไปตามรายละเอียดของกรมธรรม์

อีกประเด็นที่สำคัญคือ ความคุ้มครองมุ่งเน้น โครงสร้างบ้านและสิ่งติดตั้งตรึงตรา เช่น ส่วนประกอบของบ้านและเฟอร์นิเจอร์บิวต์อิน ขณะที่เฟอร์นิเจอร์ลอยตัวและเครื่องใช้ไฟฟ้า เช่น โทรทัศน์ ตู้เย็น พัดลม และเครื่องปรับอากาศ ไม่อยู่ในความคุ้มครองตามที่อธิบายในการสัมภาษณ์

ดังนั้น ก่อนยื่นเคลม ประชาชนควรตรวจสอบประเภทความเสียหายและสิ่งของที่ได้รับผลกระทบให้ชัดเจน เพื่อเลือกใช้สิทธิได้ถูกต้องและไม่เสียโอกาสในการเรียกร้องค่าสินไหมจากกรมธรรม์อื่นที่มีอยู่

3. ใช้ AI ประเมินความเสียหาย ลดขั้นตอนการเคลม

อีกหนึ่งแนวทางที่น่าสนใจ คือ การนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI มาใช้ช่วยประเมินความเสียหายของบ้าน

นายอาภากรอธิบายว่า เทคโนโลยีสามารถนำภาพถ่ายส่วนต่าง ๆ ของบ้านมาประกอบการประเมิน โดยพิจารณาลักษณะวัสดุ เช่น ไม้หรือปูน ขนาดพื้นที่ที่เสียหาย และระยะเวลาที่น้ำท่วม เพื่อคำนวณมูลค่าความเสียหายเบื้องต้น

แนวทางนี้มีเป้าหมายเพื่อทำให้การประเมินรวดเร็วขึ้น ลดภาระการตรวจสอบในทุกขั้นตอน และช่วยให้บริษัทประกันภัยสามารถพิจารณาค่าสินไหมได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

ในการสัมภาษณ์ยังระบุว่า กระบวนการจ่ายค่าสินไหมส่วนนี้มีกรอบเวลาที่กำหนดไว้ไม่เกิน 15 วันตามที่กล่าวถึงในรายการ

อย่างไรก็ตาม AI เป็นเครื่องมือช่วยประเมิน ไม่ใช่สิ่งที่รับประกันว่าทุกกรณีจะได้รับการอนุมัติทันที หากประชาชนเห็นว่าผลประเมินไม่สอดคล้องกับความเสียหายจริง ควรสอบถามรายละเอียด ขอให้ตรวจสอบเพิ่มเติม และเก็บหลักฐานประกอบการพิจารณาให้ครบถ้วน

สำหรับประชาชนที่ประสบภัย การถ่ายภาพความเสียหายอย่างชัดเจน เก็บหลักฐานก่อนซ่อมแซมในกรณีที่ทำได้อย่างปลอดภัย และบันทึกรายละเอียดของเหตุการณ์ไว้ จะช่วยให้การยื่นเคลมมีข้อมูลรองรับมากขึ้น

4. บ้านเสียหายเกินวงเงิน หรือมีประกันอยู่แล้ว จะได้รับความคุ้มครองเพิ่มหรือไม่?

คำถามที่หลายครัวเรือนกังวลคือ หากความเสียหายมีมูลค่าสูงกว่าวงเงินของระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติ หรือมีกรมธรรม์ที่ซื้อไว้เองอยู่แล้ว จะสามารถใช้สิทธิร่วมกันได้หรือไม่

จากการสัมภาษณ์ นายอาภากรอธิบายว่า ประชาชนสามารถมีความคุ้มครองจากหลายกรมธรรม์ได้ โดยต้องพิจารณาประเภทความคุ้มครองและเงื่อนไขของแต่ละกรมธรรม์ประกอบกัน

ตัวอย่างเช่น ระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติเน้นคุ้มครองโครงสร้างบ้านตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด ขณะที่ประกันภัยที่ประชาชนซื้อเพิ่มเติมเองอาจครอบคลุมทรัพย์สินหรือเครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้านด้วย

การมีประกันหลายฉบับจึงอาจช่วยขยายขอบเขตการคุ้มครองโดยรวม แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับเงินชดเชยซ้ำซ้อนเกินความเสียหายจริงในทุกกรณี โดยเฉพาะกรมธรรม์ที่ใช้หลักการชดใช้ค่าสินไหมตามความเสียหายจริง ต้องตรวจสอบเงื่อนไขและวงเงินของแต่ละฉบับให้ชัดเจน

ข้อแนะนำสำหรับประชาชน: หากมีประกันบ้านหรือประกันอัคคีภัยอยู่แล้ว ควรตรวจสอบว่ากรมธรรม์ครอบคลุมน้ำท่วม ลมพายุ แผ่นดินไหว และทรัพย์สินประเภทใดบ้าง เพราะรายละเอียดเหล่านี้เป็นตัวกำหนดว่าความเสียหายส่วนใดสามารถเรียกร้องได้จากบริษัทประกันภัย

5. คุ้มครองชีวิตสูงสุด 2 ล้านบาท แต่ความช่วยเหลือแต่ละกรณีแตกต่างกัน

นอกเหนือจากความเสียหายต่อที่พักอาศัย ระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติยังให้ความคุ้มครองกรณีเสียชีวิตและทุพพลภาพถาวรสิ้นเชิงตามเงื่อนไขที่กำหนด

ข้อมูลจากการสัมภาษณ์ระบุว่า

• เสียชีวิต: จ่ายเงิน 2 ล้านบาท
• ทุพพลภาพถาวรสิ้นเชิง: จ่ายเงิน 200,000 บาท
• ค่ารักษาพยาบาลจากการบาดเจ็บ: กรมธรรม์ส่วนนี้ไม่ได้คุ้มครองโดยตรง โดยยังมีระบบสาธารณสุขที่เกี่ยวข้องเข้ามาดูแลตามสิทธิของแต่ละบุคคล
ในกรณีเสียชีวิต หากผู้เสียชีวิตมีประกันชีวิตส่วนตัวอยู่แล้ว ความคุ้มครองจากกรมธรรม์แต่ละฉบับอาจนำมาพิจารณาร่วมกันได้ตามเงื่อนไข เช่นเดียวกับกรณีที่มีผู้รับประโยชน์หรือทายาทหลายคน ซึ่งอาจต้องดำเนินการตรวจสอบสิทธิและตกลงเรื่องผู้รับเงินให้ถูกต้องก่อนจ่าย

ประเด็นนี้สะท้อนว่า การคุ้มครองจากภัยพิบัติไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการซ่อมแซมบ้าน แต่ยังให้ความสำคัญกับการบรรเทาผลกระทบต่อครอบครัวที่สูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักหรือได้รับผลกระทบรุนแรงต่อความสามารถในการดำรงชีวิต

ทั้งนี้ การคุ้มครองดังกล่าวมีขอบเขตเฉพาะตามระบบที่กำหนด ไม่ใช่ประกันภัยที่ครอบคลุมความเสียหายทุกประเภท และไม่ควรเข้าใจว่าค่ารักษาพยาบาลหรือผลกระทบทุกกรณีจะได้รับเงินจากกรมธรรม์นี้โดยตรง

6. ใช้งบประมาณ 15,500 ล้านบาท แลกกับการกระจายความเสี่ยงระดับประเทศ

หนึ่งในคำถามสำคัญของสังคมคือ การใช้งบประมาณภาครัฐปีละ 15,500 ล้านบาท เพื่อจัดให้มีระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติ มีความคุ้มค่าอย่างไร

นายอาภากรให้ข้อมูลว่า ความเสียหายจากภัยพิบัติในประเทศไทยมีความผันผวนสูง บางปีอาจอยู่ที่ประมาณ 40,000 ล้านบาท ขณะที่บางปีอยู่ที่ประมาณ 2,000 ล้านบาท การใช้ระบบประกันภัยจึงเป็นแนวทางหนึ่งในการบริหารความเสี่ยงและทำให้ภาระค่าใช้จ่ายของรัฐมีความคาดการณ์ได้มากขึ้น

ตามข้อมูลที่ให้ไว้ในการสัมภาษณ์ งบประมาณเบี้ยประกันภัย 15,500 ล้านบาท รองรับวงเงินความคุ้มครองรวมที่ระบุไว้ประมาณ 75,000 ล้านบาท ขณะเดียวกัน บริษัทประกันภัย 11 แห่งที่เข้าร่วมยังมีการกระจายความเสี่ยงต่อไปยังบริษัทรับประกันภัยในต่างประเทศตามโครงสร้างการรับประกันที่กล่าวถึงในรายการ

หลักคิดสำคัญคือ รัฐไม่ได้จำเป็นต้องรับภาระความเสียหายทั้งหมดไว้เอง แต่ใช้กลไกประกันภัยเพื่อกระจายความเสี่ยงออกไปยังผู้รับประกันภัยหลายส่วน

อย่างไรก็ตาม การประเมินความคุ้มค่าของระบบในระยะยาวควรพิจารณามากกว่าตัวเลขวงเงินคุ้มครอง โดยต้องดูจำนวนประชาชนที่ได้รับความคุ้มครอง ความรวดเร็วในการจ่ายเงิน ความเพียงพอของวงเงินต่อความเสียหายจริง ความโปร่งใสในการบริหารจัดการ และความยั่งยืนของงบประมาณในปีที่เกิดภัยพิบัติรุนแรง

การเปิดเผยข้อมูลเหล่านี้อย่างต่อเนื่องจะช่วยให้ประชาชนเข้าใจว่าทรัพยากรภาครัฐถูกนำไปใช้เพื่อสร้างหลักประกันให้สังคมอย่างไร และช่วยให้การดำเนินงานสามารถตรวจสอบได้มากขึ้น

7. เกษตรกรและเจ้าของรถต้องรู้: ประกันภัยพิบัติแห่งชาติไม่ได้คุ้มครองทุกอย่าง

แม้ระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติจะช่วยลดความเสี่ยงให้ครัวเรือนได้ แต่ประชาชนควรทราบด้วยว่าความคุ้มครองมีขอบเขตจำกัด

สำหรับเกษตรกร ความคุ้มครองที่กล่าวถึงในการสัมภาษณ์เป็นส่วนของที่พักอาศัย ไม่ได้ครอบคลุมพืชผลทางการเกษตรโดยตรง เกษตรกรจึงต้องตรวจสอบมาตรการช่วยเหลือและโครงการประกันภัยการเกษตรที่เกี่ยวข้องแยกต่างหาก เช่น ระบบประกันภัยข้าวนาปีตามเงื่อนไขของโครงการ

สำหรับเจ้าของรถยนต์ การคุ้มครองความเสียหายจากน้ำท่วมต้องตรวจสอบตามประเภทกรมธรรม์และเอกสารแนบท้ายที่ซื้อไว้ ไม่ควรสรุปว่าประกันรถยนต์ทุกประเภทให้ความคุ้มครองเหมือนกันทั้งหมด

การเข้าใจขอบเขตสิทธิจะช่วยให้ประชาชนวางแผนป้องกันความเสี่ยงได้ตรงจุด ไม่ว่าจะเป็นบ้าน รถยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า หรือรายได้จากการประกอบอาชีพ

8. ประสบภัยแล้วต้องทำอย่างไร? เช็กสิทธิและเตรียมหลักฐานให้พร้อม

สำหรับประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติ สามารถเริ่มต้นตรวจสอบสิทธิได้ตามแนวทางที่ให้ไว้ในการสัมภาษณ์ ดังนี้

1. ตรวจสอบกรมธรรม์ที่มีอยู่ ทั้งประกันภัยบ้าน ประกันอัคคีภัย ประกันชีวิต และประกันรถยนต์ เพื่อดูประเภทภัยและทรัพย์สินที่ได้รับความคุ้มครอง
2. เก็บภาพถ่ายความเสียหาย โดยคำนึงถึงความปลอดภัยเป็นอันดับแรก และถ่ายภาพให้เห็นสภาพความเสียหายอย่างชัดเจน
3. ตรวจสอบประกาศเขตภัยพิบัติหรือเขตสาธารณภัย และเงื่อนไขการรับสิทธิที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์นั้น
4. ติดต่อบริษัทประกันภัย เพื่อแจ้งเหตุและสอบถามขั้นตอนการเรียกร้องค่าสินไหมตามกรมธรรม์
5. ตรวจสอบข้อมูลกรมธรรม์ผ่านช่องทาง คปภ. โดยใช้ LINE Official: OEC Connect (@OICConnect) หรือโทรสายด่วน คปภ. 1186 ตามข้อมูลที่ระบุในการสัมภาษณ์
ประชาชนควรเก็บหลักฐานการแจ้งเคลม หมายเลขรับเรื่อง และข้อมูลการติดต่อไว้ด้วย หากพบว่าผลประเมินไม่ตรงกับความเสียหาย หรือการดำเนินการล่าช้า ควรสอบถามเหตุผลและแนวทางติดตามเรื่องจากบริษัทประกันภัยหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

บทสรุป: ระบบประกันภัยที่ดี ต้องทำให้ประชาชนฟื้นตัวได้จริง

ภัยพิบัติอาจเกิดขึ้นโดยไม่สามารถคาดการณ์ได้อย่างแม่นยำ แต่ความพร้อมในการรับมือสามารถสร้างขึ้นได้ ระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติจึงมีบทบาทสำคัญในการช่วยกระจายความเสี่ยง ลดภาระค่าใช้จ่ายฉุกเฉิน และเพิ่มโอกาสให้ครัวเรือนกลับมาดำเนินชีวิตได้หลังเกิดเหตุ

จากข้อมูลในการสัมภาษณ์ จุดสำคัญของระบบนี้อยู่ที่การจ่ายเงินช่วยเหลือเบื้องต้น การใช้เทคโนโลยีช่วยประเมินความเสียหาย และการเปิดโอกาสให้ประชาชนตรวจสอบสิทธิจากช่องทางที่เกี่ยวข้อง

แต่ความสำเร็จของระบบไม่ได้วัดจากการประกาศวงเงินคุ้มครองเพียงอย่างเดียว หากต้องวัดจากการที่ประชาชนเข้าใจสิทธิของตนเอง ได้รับเงินตามเงื่อนไขอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม รวมถึงสามารถตรวจสอบการทำงานของระบบได้

ในระยะยาว การพัฒนาระบบประกันภัยพิบัติให้มีความยั่งยืน จำเป็นต้องเดินควบคู่กับการเปิดเผยข้อมูล การกำกับดูแลที่โปร่งใส การประเมินผลอย่างต่อเนื่อง และการสร้างความรู้ด้านประกันภัยให้ประชาชน

เพราะท้ายที่สุดแล้ว เป้าหมายสำคัญของระบบประกันภัยพิบัติแห่งชาติ ไม่ใช่เพียงการชดเชยความเสียหายหลังเกิดเหตุ แต่คือการทำให้ประชาชนมีหลักประกันที่ช่วยพยุงชีวิตและครอบครัวให้เดินหน้าต่อไปได้ แม้ต้องเผชิญกับภัยพิบัติที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้